Van jezelf 'delulu' noemen tot zeggen dat je in een 'waanvoorstelling' verkeert: het woord waanvoorstellingen is een prominent onderdeel geworden van cultureel jargon. Maar ik weet niet zeker of dat zo zou moeten zijn. Nu deze termen zo nonchalant op sociale media worden rondgegooid, voelt het alsof de echte betekenis achter waanvoorstellingen verloren is gegaan.
Wanen, of vaste overtuigingen in iets dat niet waar is, kunnen een symptoom zijn van verschillende psychische aandoeningen. En als je de uitdrukking nonchalant gebruikt, kunnen negatieve stereotypen over geestelijke gezondheid onbedoeld in stand worden gehouden. Dus hoe is het woord waanvoorstellingen in de eerste plaats in het reguliere lexicon terechtgekomen en wat zou je in plaats daarvan moeten zeggen?
Experts uit dit artikel:
Leon Garber , LMHC, is een psychotherapeut uit New York.
Emily Groen , PsyD, is een psycholoog gevestigd in Washington DC.
Stephanie vrijdag , PhD, is een erkend klinisch psycholoog in NY, NJ, CT, GA en FL.
Wat is een waanvoorstelling?
De DSM-V definieert een waanvoorstelling als een stevig verankerde, vaste, valse overtuiging die niet vatbaar is voor verandering in het licht van tegenstrijdig bewijsmateriaal. 'Klinisch gezien heeft iemand met waanvoorstellingen [minstens] een van deze valse, onveranderlijke overtuigingen', zegt Emily Green, PsyD, een psycholoog gevestigd in Washington DC. Daarnaast wordt waanvoorstellingen meestal geassocieerd met psychotische stoornissen zoals schizofrenie of ernstige bipolaire stoornis.
'Waanvoorstellingen zijn overtuigingen over zichzelf, anderen en de wereld, die normaal gesproken extreem zijn en voornamelijk worden aangewend om met de moeilijke realiteit en de daaruit voortvloeiende gevoelens om te gaan', legt psychotherapeut Leon Garber uit. Ze kunnen hoop, betekenis, troost, duidelijkheid en zelfwaardering bieden als een individu geen andere manier kan vinden om toegang te krijgen tot die toestanden, en mensen die waanvoorstellingen ervaren, kunnen zeer resistent zijn tegen verandering, voegt hij eraan toe. 'Waanvoorstellingen beïnvloeden het leven van een individu aanzienlijk uiterst negatieve manieren , wat van invloed is op relaties en reputatie', zegt hij. 'Geen enkele hoeveelheid feitelijk bewijs lijkt ze te veranderen, en het individu zoekt, door een intense angst om ze te verliezen, naar meer redenen om ze in stand te houden.'
'Waanvoorstellingen kunnen ook behoorlijk variëren, van wat wij 'bizarre' wanen noemen (dingen geloven die onmogelijk zijn, zoals het vermogen om de geest van andere mensen te beheersen) tot 'niet-bizarre' wanen, dingen die in werkelijkheid zouden kunnen voorkomen maar niet waar zijn, zoals geloven dat jij de president bent', zegt dr. Green. Garber merkt op dat er ook waanvoorstellingen over vervolging bestaan – valse overtuigingen dat anderen samenzweren om je kwaad te doen – en grootheidswaanzin, wanneer iemand gelooft dat ze belangrijker zijn dan ze in werkelijkheid zijn.
Het is belangrijk op te merken dat een gebrek aan inzicht inherent is als het om wanen gaat. Als de persoon kan erkennen dat de overtuiging dwaas of onwaarschijnlijk is, is er geen sprake van een waanidee.
Waarom zijn wanen problematisch?
Waanvoorstellingen kunnen problematisch worden wanneer ze het vermogen van iemand belemmeren om zich in te leven in de perspectieven van anderen, scepticisme omzetten in ernstig wantrouwen jegens de wereld en/of iemand isoleren van de bredere gemeenschap. Sommige wanen kunnen relatief onschuldig zijn, maar de werkelijke impact wordt weerspiegeld in de mate waarin het de functionaliteit beïnvloedt (bijvoorbeeld het niet krijgen van een baan omdat je denkt dat je de president bent) of onveilig gedrag (proberen over het hek van het Witte Huis te klimmen).
'Hoewel sommige mensen vaste, valse overtuigingen hebben die hun leven niet op een significante manier beïnvloeden, hebben we het, als we nadenken over de klinische presentatie van waanvoorstellingen, waarschijnlijk over iemand wiens onbuigzame gehechtheid aan deze valse overtuiging het voor hen moeilijk maakt om te functioneren en met anderen om te gaan. Het kan schadelijk gedrag uitlokken en kan gepaard gaan met andere stemmingsinstabiliteit, verwarring en opwinding, vooral wanneer hun waanvoorstellingen in twijfel worden getrokken', legt Garber uit.
Tegelijkertijd zegt klinisch psycholoog Stephanie Freitag, PhD, dat paranoia doorgaans ook synoniem is met wanen. Als mensen bijvoorbeeld paranoïde wanen vertonen, kunnen ze denken dat anderen hen op de een of andere manier direct pijn willen doen, ook al is daar geen bedoeling mee. Een onschadelijke gebeurtenis, zoals een vreemdeling die in de buurt loopt, kan als gevaarlijk worden geïnterpreteerd. 'Er is ook het zeer interessante concept van erotomanische waanvoorstellingen, waarbij iemand ervan overtuigd raakt dat een ander individu verliefd op hem of haar is, waarbij vaak een beroemd persoon betrokken is', zegt ze. Dit heeft zelfs geleid tot crimineel gedrag, zoals stalking.
Dit alles gezegd zijnde, er is een breed scala aan manieren waarop waangedachten en -gedragingen zich kunnen manifesteren, en hoe problematisch ze kunnen zijn. Hoe dan ook, de behandeling kan een uitdaging zijn. 'Waanvoorstellingen kunnen voor de therapeut moeilijk te behandelen zijn als ze leiden tot het zich terugtrekken of wantrouwen in de therapeutische relatie', zegt dr. Freitag.
Dus waarom is 'waanvoorstellingen' populair?
Waanvoorstellingen zijn een pejoratieve term geworden, vergelijkbaar met de manier waarop mensen zeggen dat ze 'OCS' zijn als ze nauwgezet zijn, of 'bipolair' als ze zich humeurig voelen - wat beide problematische vormen van gebruik van de term zijn. 'Psychologische termen worden vaak in het populaire lexicon opgenomen omdat we zin willen geven aan levenservaringen die ongemakkelijk aanvoelen en die we niet altijd voor onszelf kunnen verwoorden', zegt Freitag. 'Slang zorgt ervoor dat we ons minder alleen voelen in een uitdagende ervaring.'
Volgens Dr. Green is de proliferatie van termen uit de 'poppsychologie' een te simpele en vaak onnauwkeurige weergave van de betekenis van de oorspronkelijke term, en komt voort uit de wens van mensen om gedrag te beschrijven met taal die nog niet bestaat. Omdat het betrekking heeft op 'delulu' lijkt het erop dat het het gedrag of de overtuigingen weergeeft van een persoon die ervoor kiest de wereld te zien op een manier die hem of haar ten goede komt.
Ze merkt ook snel op dat in verwijzingen naar de poppsychologie niet wordt voldaan aan de klinische standaard van 'waanvoorstellingen'; deze overtuigingen zijn vrijwel uitsluitend niet-bizar en bevorderlijker voor de logica. 'De persoon heeft waarschijnlijk het vermogen om te erkennen dat deze overtuiging misschien niet waar is, maar dat het hem of haar ten goede komt als hij er toch in gelooft', zegt ze. Ook opmerkelijk: daadwerkelijke waanstoornis heeft alleen maar invloed 0,05% tot 0,1% van de volwassenen Vanuit statistisch oogpunt is het dus hoogst onwaarschijnlijk dat iedereen die zichzelf 'delulu' noemt op sociale media daadwerkelijk een waanvoorstelling heeft.
Het probleem met zeggen dat je een waanvoorstelling hebt, terwijl dat niet zo is
'Delulu'-gedrag kan oppervlakkig gezien elementen bevatten die lijken op de klinische definitie van de aandoening, maar uiteindelijk zijn de implicaties totaal verschillend en kunnen de twee niet worden samengevoegd. Dr. Green zegt dat het jargon problematisch is omdat het de ernst en complexiteit van de aandoening ondermijnt. 'Als het klinisch wordt gebruikt, is het beschrijvend. Iemand ‘delulu’ noemen is vaak geen neutrale omschrijving van diens gedrag of presentatie, maar eerder een oordeel of een negatief oordeel,’ benadrukt ze.
Door bepaalde ervaringen luchtig te houden, kunnen we ook proberen onze eigen cognitieve dissonantie of ongemak te verminderen, maar meestal is dit slechts een pleister, merkt Freitag op. 'Naar mijn mening weerspiegelt het [het jargon] over het algemeen een slechte geletterdheid op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg, gecombineerd met ongemak dat gepaard gaat met zitten met een volledig scala aan emoties, vooral emoties die niet zo leuk zijn om te voelen.'
Toch is het logisch dat de term trending is; we worden in de moderne wereld voortdurend gebombardeerd en overweldigd door informatie en prikkels, waardoor het moeilijk is om je geaard te voelen. Misschien omvat het concept van waanvoorstellingen een collectief gevoel van ongebondenheid met de wereld om ons heen – ons lichaam, onze gemeenschap, onze toekomst – in een tijd waarin er zoveel onzekerheid is in het dagelijks leven, zegt Freitag.
Uiteindelijk heeft 'delulu zijn' niets te maken met klinische waanvoorstellingen, wat verre van grappig is. Natuurlijk is het normaal dat iedereen zich soms niet goed voelt en probeert de situatie luchtig te houden. Maar het is belangrijk om op uw hoede te zijn voor het gebruik van termen die het stigma verder kunnen bestendigen en meer verwarring kunnen veroorzaken over wat deze feitelijke psychologische aandoeningen zijn – en wat ze niet zijn.
Sara Radin is een schrijver en publicist gevestigd in Philadelphia. Haar artikelen over internettrends, stijl, jeugdcultuur, geestelijke gezondheid, welzijnscultuur en identiteit zijn gepubliceerd door The New York Times, Glamour, Self, Teen Vogue, Refinery29, Allure, PS en vele anderen.
